Kết nối các quỹ quốc tế, mở hướng đồng tài trợ nghiên cứu công nghệ chiến lược

Ngày 06/11/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn Mở rộng kết nối hợp tác KH,CN&ĐMST của Việt Nam với các nước (IRIFF 2026) do NAFOSTED tổ chức, đã diễn ra Phiên bàn tròn các cơ quan tài trợ, với sự tham gia của đại diện các tổ chức tài trợ nghiên cứu trong nước và quốc tế.

Kết nối nghiên cứu khoa học xuất sắc với nhu cầu phát triển và thị trường

Phát biểu khai mạc, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED cho rằng, KH,CN&ĐMST ngày càng trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu các cơ quan tài trợ phải đổi mới tư duy, phương thức hoạt động và cơ chế huy động, phân bổ nguồn lực.

Theo ông Đào Ngọc Chiến, bài toán quan trọng là kết nối hiệu quả nghiên cứu khoa học xuất sắc với các ưu tiên phát triển quốc gia, công nghệ chiến lược và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Trong đó, nghiên cứu cơ bản là nền tảng quan trọng để tạo ra tri thức mới và những đột phá khoa học, còn nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ giúp chuyển hóa tri thức khoa học thành các giải pháp giải quyết những thách thức thực tiễn, tạo ra sản phẩm, công nghệ và giá trị kinh tế - xã hội.

Các cơ quan tài trợ cần thiết kế danh mục chương trình một cách cân đối, vừa bảo đảm không gian phát triển cho nghiên cứu cơ bản, vừa xây dựng các cơ chế đủ linh hoạt để thúc đẩy nghiên cứu định hướng ứng dụng và phát triển công nghệ chiến lược.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu vào quá trình nghiên cứu, từ xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu đến thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm, thay vì chỉ tiếp nhận kết quả ở giai đoạn cuối.

Chia sẻ kinh nghiệm của Indonesia, ông Raden Arthur Ario Lelono, Giám đốc phụ trách Tài trợ Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Trung tâm Khoa học và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN) nhấn mạnh, nghiên cứu cần gắn với những thách thức quốc gia và tạo ra giá trị cho xã hội. Theo ông, doanh nghiệp, chính quyền địa phương và các bên liên quan cần tham gia ngay từ khâu xác định vấn đề, thiết kế nhiệm vụ đến thử nghiệm và thương mại hóa kết quả.

Indonesia thiết kế các chương trình tài trợ theo từng giai đoạn của chu trình đổi mới sáng tạo, từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển nguyên mẫu đến kiểm thử và thương mại hóa. Mỗi giai đoạn có nhu cầu và cơ chế tài trợ khác nhau, trong đó đồng tài trợ là một giải pháp để huy động thêm nguồn lực từ doanh nghiệp và các đối tác.

Đại diện Quỹ Khoa học Nga (RSF), ông Sergey Konovalov cho biết nước này triển khai hệ thống ưu tiên nghiên cứu nhiều tầng, từ chiến lược quốc gia, chương trình của Chính phủ đến ưu tiên phát triển của từng địa phương và hợp tác quốc tế. Đáng chú ý, trong các chương trình nghiên cứu ứng dụng, doanh nghiệp được tham gia ngay từ đầu với vai trò bên đặt hàng và tiếp nhận công nghệ.

Quy trình được thực hiện qua hai giai đoạn: doanh nghiệp đề xuất nhu cầu công nghệ, sau đó các nhà khoa học cạnh tranh đưa ra giải pháp nghiên cứu. Doanh nghiệp có thể đồng tài trợ từ 20% đến 100% kinh phí, giám sát tiến độ và sở hữu kết quả nghiên cứu. Theo ông, RSF đóng vai trò kết nối cung - cầu, trong khi cơ chế này giúp bảo đảm nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tế.

Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, bà YUGUCHI Reiko, Giám đốc Văn phòng Singapore, Cơ quan KH&CN Nhật Bản (JST) cho rằng, hợp tác nghiên cứu quốc tế cần bắt đầu bằng việc thống nhất mục tiêu, lĩnh vực ưu tiên, ngân sách, điều kiện tham gia và tiêu chí đánh giá. Quy trình tuyển chọn phải bảo đảm công bằng, minh bạch, đồng thời giảm gánh nặng thủ tục cho nhà nghiên cứu và chuyên gia.

Ông Maciej Jędrzejek, Phó Giám đốc Ban Hợp tác Quốc tế Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Quốc gia Ba Lan (NCBR) giới thiệu các mô hình hợp tác của Ba Lan, từ tài trợ song phương đến những mạng lưới đa phương như Eureka, Eurostars và Horizon Europe. Theo ông, hiệu quả hợp tác phụ thuộc vào việc thống nhất ưu tiên, phân định trách nhiệm, phối hợp đánh giá và kết hợp linh hoạt nguồn ngân sách công, tư nhân, quốc tế.

Các đại biểu thống nhất nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng không phải hai hướng đối lập. Những khám phá xuất phát từ tò mò khoa học vẫn có thể tạo ra đột phá kinh tế - xã hội nếu được kết nối với tầm nhìn phát triển dài hạn và các đối tác phù hợp.

IRIFF 2026 mở hướng hợp tác tài trợ đa phương

Trong khuôn khổ Phiên bàn tròn, Giám đốc NAFOSTED Đào Ngọc Chiến công bố sáng kiến hợp tác IRIFF 2026 với sự tham gia của bốn cơ quan NAFOSTED, BRIN, RSF và NCBR. 

Các bên thống nhất thúc đẩy tài trợ nghiên cứu trong những lĩnh vực cùng quan tâm, gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, đất hiếm, năng lượng sạch, công nghệ sinh học, kinh tế xanh, y tế thông minh và biến đổi khí hậu.

Theo sáng kiến, các cơ quan sẽ phối hợp xây dựng cơ chế tài trợ phù hợp, kết nối chuyên môn, huy động nguồn lực và tạo điều kiện để nhà khoa học các nước cùng triển khai nghiên cứu. 

Việc kết hợp tài trợ chung với tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được kỳ vọng thúc đẩy chuyển hóa tiến bộ khoa học thành lợi ích thiết thực.

Phát biểu bế mạc, Giám đốc NAFOSTED Đào Ngọc Chiến nhấn mạnh 3 định hướng quan trọng: (1) Tăng cường kết nối nghiên cứu xuất sắc với ưu tiên phát triển, công nghệ chiến lược và nhu cầu doanh nghiệp; (2) Đổi mới thiết kế chương trình tài trợ, bảo đảm cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng; (3) Thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tài trợ thông qua đồng tài trợ, kêu gọi đề xuất chung, phối hợp đánh giá và chia sẻ chuyên gia.

Giám đốc NAFOSTED cho rằng, quá trình này cần đồng thời bảo đảm chất lượng và tính độc lập của nghiên cứu, liêm chính khoa học, trách nhiệm giải trình, cũng như cơ chế chia sẻ rủi ro và quyền sở hữu trí tuệ phù hợp.

NAFOSTED sẽ tiếp tục làm việc với các đối tác để lựa chọn lĩnh vực ưu tiên và mô hình hợp tác khả thi. IRIFF 2026 được kỳ vọng tạo nền tảng cho các chương trình nghiên cứu chung, đưa nguồn lực và tri thức quốc tế vào giải quyết những bài toán công nghệ, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.