NAFOSTED thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, phát triển công nghệ trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản Việt Nam - Australia
19/11/2026 9
Ngày 19/11/2026, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED), Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức tọa đàm “Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong nuôi trồng thủy sản”. Sự kiện là dịp để các nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam trao đổi nhu cầu, chia sẻ năng lực nghiên cứu, đồng thời kết nối với Tổ chức Nghiên cứu khoa học và công nghiệp Khối Thịnh vượng chung Australia (CSIRO), hướng tới xác định các lĩnh vực tiềm năng và thúc đẩy hình thành những chương trình nghiên cứu hợp tác có tính ứng dụng.
Thúc đẩy hợp tác quốc tế, kết nối năng lực nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn
Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS. TS. Đào Ngọc Chiến - Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia NAFOSTED nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu, tiếp cận tri thức tiên tiến và giải quyết các thách thức phát triển của Việt Nam. Trong đó, CSIRO được đánh giá là đối tác có thế mạnh về chuyên môn khoa học, kinh nghiệm nghiên cứu ứng dụng và tiềm năng hợp tác trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

PGS. TS. Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, phát biểu khai mạc Toạ đàm.
Theo PGS. TS. Đào Ngọc Chiến, nuôi trồng thủy sản và chế biến thủy sản có đóng góp quan trọng đối với nền kinh tế và sinh kế của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, ngành vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến chất lượng con giống, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, chi phí sản xuất và yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc giải quyết những vấn đề này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm phát triển các giải pháp khoa học và công nghệ có khả năng ứng dụng, kiểm chứng và nhân rộng trong thực tiễn.
Trên cơ sở khảo sát nhu cầu từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước, Quỹ NAFOSTED đã tổng hợp các đề xuất và trao đổi với CSIRO nhằm kết nối những chuyên gia có năng lực, chuyên môn phù hợp. Chương trình tọa đàm được xây dựng với 12 bài trình bày theo kế hoạch, tập trung vào hai nhóm nội dung chính: di truyền, chọn giống và công nghệ sản xuất giống thủy sản; hệ thống nuôi trồng thủy sản, sức khỏe động vật thủy sinh, chất lượng sản phẩm và các giải pháp công nghệ liên quan.
PGS. TS. Đào Ngọc Chiến cũng kỳ vọng các nhóm nghiên cứu sẽ xác định rõ những vấn đề cần giải quyết, năng lực hiện có và nhu cầu hỗ trợ chuyên môn từ CSIRO. Trên cơ sở trao đổi giữa các bên, tọa đàm hướng tới nhận diện những lĩnh vực hợp tác tiềm năng, xác định nhóm đối tác và đầu mối liên hệ, từng bước phát triển các ý tưởng phù hợp thành đề xuất nghiên cứu chung, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và nhà sản xuất.
Định hướng khoa học, công nghệ gắn với nhu cầu phát triển ngành thủy sản
Phát biểu tại tọa đàm, TS. Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong việc tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành thủy sản Việt Nam. Bên cạnh những kết quả đạt được trong sản xuất, nuôi trồng, khai thác và xuất khẩu, ngành vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng con giống, dịch bệnh, chi phí sản xuất, hiệu quả khai thác, bảo vệ nguồn lợi, môi trường và biến đổi khí hậu.

TS. Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư, trình bày tại Toạ đàm.
Trong bối cảnh đó, các định hướng phát triển đến năm 2030 cần tập trung nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; phát triển nuôi biển, cải thiện hiệu quả nuôi tôm nước lợ, làm chủ nguồn giống chất lượng cao, thúc đẩy chế biến sâu và khai thác giá trị phụ phẩm. Các ưu tiên nghiên cứu và phát triển công nghệ được xác định gồm giống sạch bệnh, thức ăn hiệu quả, công nghệ nuôi tuần hoàn, giám sát môi trường thông minh, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng dữ liệu số trong quản lý khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
TS. Trần Đình Luân cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nhiệm vụ khoa học và công nghệ xuất phát từ những bài toán cụ thể của thực tiễn sản xuất, xác định rõ sản phẩm đầu ra, địa chỉ ứng dụng và đơn vị tiếp nhận. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và địa phương nhằm thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Đa dạng hóa các hướng nghiên cứu tiềm năng, mở rộng cơ hội hợp tác Việt Nam - Australia

Đại diện Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối Thịnh vượng chung CSIRO.
Tiếp nối các nội dung định hướng, các đại biểu đã đề xuất nhiều hướng nghiên cứu tập trung vào những vấn đề trọng tâm của ngành thủy sản, từ di truyền, chọn giống, sản xuất giống đến nuôi trồng thông minh, kiểm soát dịch bệnh và phát triển mô hình sản xuất bền vững.
Trong đó, nghiên cứu cơ bản được xác định là nền tảng cho phát triển công nghệ thủy sản. Các lĩnh vực sinh học sinh sản, dinh dưỡng, phát triển ấu trùng, di truyền, sinh lý và vi sinh vật học cần được triển khai theo hướng liên ngành, liên tổ chức. Hợp tác với CSIRO được kỳ vọng không chỉ thúc đẩy chuyển giao, phát triển công nghệ mà còn hỗ trợ đào tạo nhân lực, hình thành nhóm nghiên cứu và nâng cao năng lực khoa học dài hạn tại Việt Nam.
Phát triển công nghệ sản xuất giống, nâng cao chất lượng nguồn gen thủy sản
Trong lĩnh vực sản xuất giống, một trong những đề xuất được quan tâm là nghiên cứu hoàn thiện quy trình sản xuất giống nhân tạo tôm hùm bông (Panulirus ornatus). Đây là đối tượng có giá trị kinh tế cao, song nguồn giống hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào khai thác tự nhiên và nhập khẩu. Để giải quyết bài toán này, nhóm nghiên cứu đề xuất ứng dụng IoT trong hệ thống ương nuôi, kết hợp nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển của ấu trùng, tối ưu hóa nguồn thức ăn sống, thức ăn bổ sung và các điều kiện môi trường. Qua đó, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất giống từ tôm bố mẹ đến giai đoạn hậu ấu trùng, cải thiện tỷ lệ sống và hiệu quả kinh tế.
Song song với việc làm chủ công nghệ sản xuất giống, các nghiên cứu về di truyền và chọn giống được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng đàn giống ở nhiều đối tượng thủy sản. Đối với cá nâu và cá chim vây vàng, các nhóm nghiên cứu tập trung phát triển chương trình chọn giống có hỗ trợ hệ gen, chú trọng các đặc tính như tốc độ sinh trưởng và khả năng chống chịu bệnh. Trong đó, nghiên cứu trên cá chim vây vàng dự kiến khai thác dữ liệu hệ gen, chỉ thị SNP và giá trị chọn giống ước tính từ hệ gen để đánh giá đàn cá bố mẹ, xác định các tính trạng có giá trị và hỗ trợ quá trình chọn lọc qua nhiều thế hệ.
Đối với cá tra, nhóm nghiên cứu đề xuất kết hợp công nghệ hệ gen và chỉnh sửa hệ gen để cải thiện chất lượng đàn giống, tập trung vào hai vấn đề là khả năng chịu mặn trong điều kiện xâm nhập mặn và hiện tượng dị hình vây ở cá giống. Thông qua phân tích hệ gen, xác định các vùng gen ứng viên và kiểm chứng chức năng bằng công nghệ CRISPR/Cas9 trên sinh vật mô hình, nghiên cứu hướng tới làm rõ cơ sở di truyền của các đặc tính này, tạo tiền đề phát triển công cụ hỗ trợ đánh giá và chọn lọc giống.
Từ góc độ doanh nghiệp, Công ty Cổ phần Tập đoàn Đầu tư Vạn Phát Đạt trình bày đề xuất hợp tác cải thiện chất lượng đàn cá rô phi, tập trung vào các chỉ tiêu về tốc độ sinh trưởng, tỷ lệ sống, sức khỏe và tính ổn định về tỷ lệ cá đực giữa các lô giống. Các nội dung nghiên cứu được đề xuất gồm đánh giá di truyền đàn cá bố mẹ, xây dựng phả hệ, kiểm soát giao phối cận huyết, xác định các tính trạng có giá trị sản xuất và nghiên cứu phương pháp tạo đàn đơn tính theo hướng giảm phụ thuộc vào hormone. Với hệ thống trại giống, đàn cá bố mẹ và điều kiện thử nghiệm thực tế, doanh nghiệp có thể tham gia trực tiếp vào quá trình kiểm chứng, hoàn thiện và ứng dụng kết quả nghiên cứu.
Một hướng nghiên cứu khác ứng dụng công nghệ chỉnh sửa hệ gen CRISPR/Cas9 là tạo dòng cá mè vinh (Barbonymus gonionotus) không có xương dăm, do nhóm nghiên cứu công nghệ sinh học, Trường Đại học Cần Thơ đề xuất. Nhóm tập trung xác định gen ứng viên, xây dựng quy trình nhuộm và đánh giá cấu trúc xương, đồng thời hoàn thiện các khâu thụ tinh, vi tiêm và theo dõi phôi. Trong quá trình này, hợp tác quốc tế có thể hỗ trợ nhóm nghiên cứu về phân tích hệ gen, kiểm chứng di truyền và chuẩn hóa quy trình chỉnh sửa, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ trên đối tượng cá mè vinh.
Ứng dụng công nghệ số, phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản thông minh và bền vững
Trong lĩnh vực nuôi biển, các đề xuất tập trung khai thác công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng cường khả năng giám sát và thích ứng với biến đổi khí hậu. TS. Lê Minh Hoàng, Phó hiệu trưởng trường Thuỷ sản và Khoa học sự sống, Đại học Nha Trang chia sẻ nhóm nghiên cứu đã đề xuất xây dựng nền tảng nuôi biển thông minh có khả năng thu thập dữ liệu môi trường theo thời gian thực, kết nối và phân tích dữ liệu, dự báo nguy cơ đối với sức khỏe vật nuôi, từ đó hỗ trợ điều chỉnh chế độ cho ăn và quản lý hoạt động nuôi. Hướng nghiên cứu tập trung vào các đối tượng cá biển và tôm hùm tại khu vực Nam Trung Bộ, đồng thời chú trọng tối ưu hóa thức ăn, năng lượng và đánh giá phát thải carbon.
Cùng hướng tiếp cận ứng dụng công nghệ số, đại diện Công ty TNHH Dịch vụ Sản xuất và Thương mại Ngọc Thuỷ cũng trình bày đề xuất mô hình sản xuất giống cá chim vây vàng thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu. Mô hình dự kiến tích hợp cảm biến IoT để giám sát nhiệt độ, độ mặn, oxy hòa tan và pH; ứng dụng AI trong cảnh báo sớm rủi ro, tự động hóa một số công đoạn chăm sóc và cho ăn, đồng thời số hóa dữ liệu từng lô giống. Qua đó, nghiên cứu hướng tới nâng cao tỷ lệ sống, tính đồng đều của con giống và hiệu quả sử dụng năng lượng, nước trong trại sản xuất.
Đối với hoạt động nuôi cá lồng bè ngoài khơi, TS. Phùng Mạnh Dương - Đại diện của VinUniversity cũng trình bày đề xuất tập trung ứng dụng AI và IoT để tối ưu hóa quy trình nuôi biển. Hệ thống do nhóm nghiên cứu phát triển đã tích hợp cảm biến môi trường, camera, thiết bị thu âm và nền tảng phân tích dữ liệu, hỗ trợ giám sát điều kiện nuôi và ra quyết định cho ăn. Trong hợp tác dự kiến với CSIRO, nhóm nghiên cứu mong muốn kết hợp năng lực về AI, xử lý hình ảnh và dữ liệu thực địa với chuyên môn về dinh dưỡng, hành vi bắt mồi của cá, dự báo chất lượng nước và đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn. Đây là hướng nghiên cứu có tiềm năng mở rộng ứng dụng tại các vùng nuôi biển công nghiệp.
Song song với phát triển công nghệ nuôi biển, các giải pháp hướng tới mô hình nuôi trồng bền vững và kiểm soát môi trường cũng được quan tâm. Đối với nuôi tôm thẻ chân trắng, một nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình nuôi thâm canh kết hợp công nghệ biofloc, chế phẩm vi sinh bản địa và hoạt chất sinh học có nguồn gốc thực vật. Nghiên cứu hướng tới kiểm soát chất lượng nước, hạn chế tác nhân gây bệnh, tăng cường sức khỏe vật nuôi và giảm phụ thuộc vào kháng sinh, hóa chất. Dự kiến triển khai trong giai đoạn 2027 - 2030, đề xuất đặt mục tiêu xây dựng mô hình biofloc ngoài trời có tính ổn định cao, phát triển các công thức probiotic và chế phẩm hoạt chất thực vật, đồng thời đánh giá khả năng ứng dụng và thương mại hóa.
Tăng cường kết nối năng lực nghiên cứu, hướng tới ứng dụng thực tiễn
Các đề xuất tại tọa đàm cho thấy tiềm năng hợp tác Việt Nam - Australia không chỉ nằm ở việc chia sẻ tri thức và công nghệ mà còn ở khả năng kết hợp thế mạnh của các bên trong toàn bộ chuỗi nghiên cứu và phát triển. Các nhóm nghiên cứu Việt Nam có lợi thế về nguồn vật liệu sinh học bản địa, đối tượng nuôi, điều kiện thử nghiệm, hệ thống trại giống và vùng nuôi thực tế; trong khi CSIRO có thể đóng góp kinh nghiệm về công nghệ sinh học, hệ gen, phân tích dữ liệu, tự động hóa và phát triển công nghệ.
Việc kết nối các nhóm nghiên cứu trong nước với chuyên gia CSIRO được kỳ vọng mở ra cơ hội trao đổi chuyên môn sâu hơn, làm rõ tính khả thi của các đề xuất, yêu cầu về dữ liệu, điều kiện thử nghiệm và khả năng chuyển giao công nghệ. Đây cũng là cơ sở để các bên tiếp tục xác định những nội dung ưu tiên, xây dựng nhóm đối tác và phát triển các ý tưởng nghiên cứu phù hợp thành nhiệm vụ hợp tác cụ thể.
Thông qua buổi tọa đàm, Quỹ NAFOSTED tiếp tục phát huy vai trò kết nối giữa các nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước với đối tác quốc tế; đồng thời góp phần nhận diện những hướng nghiên cứu có tiềm năng, thúc đẩy hình thành các nhiệm vụ hợp tác phù hợp với nhu cầu phát triển của ngành thủy sản. Việc gắn kết nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu ứng dụng, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp và xác định rõ địa chỉ tiếp nhận kết quả được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho các chương trình hợp tác có chiều sâu, góp phần nâng cao năng lực khoa học và công nghệ, phát triển ngành thủy sản Việt Nam theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

