Nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản trong giai đoạn mới

Ngày 30/9/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo tổng kết Chương trình phát triển khoa học cơ bản trong các lĩnh vực Hóa học, Khoa học sự sống, Khoa học Trái đất và Khoa học biển giai đoạn 2017-2025 (Chương trình 562).

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ KH&CN Trần Trung Tính nhấn mạnh, khoa học cơ bản là nền tảng lâu dài cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đầu tư cho khoa học cơ bản cũng là đầu tư cho tri thức mới, đội ngũ nhà khoa học và năng lực khoa học quốc gia.

Theo Thứ trưởng Trần Trung Tính, sau 8 năm triển khai, Chương trình 562 đã đạt nhiều kết quả tích cực, song vẫn còn hạn chế về nguồn lực, hạ tầng nghiên cứu và mức độ gắn kết giữa nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu ứng dụng. Vì vậy, tổng kết Chương trình cần trở thành “bệ phóng” cho giai đoạn mới, với tư duy đầu tư dài hạn, có trọng điểm, tăng cường hạ tầng dùng chung và nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu.

Thứ trưởng đề nghị Hội thảo tập trung vào 4 vấn đề trọng tâm: 

Thứ nhất, đánh giá thực chất kết quả Chương trình 562, làm rõ những năng lực khoa học, nhóm nghiên cứu và hướng nghiên cứu có khả năng phát triển lâu dài. 

Thứ hai, rút ra bài học về cơ chế đầu tư và tổ chức thực hiện, nhất là tuyển chọn, tài trợ, đánh giá nhiệm vụ và phát triển đội ngũ nghiên cứu. 

Thứ ba, xác định các định hướng ưu tiên giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035, gắn với lợi thế của Việt Nam, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu xuất sắc, hạ tầng dùng chung và nhân lực trình độ cao. 

Thứ tư, đề xuất cơ chế nâng cao hiệu quả đầu tư của Nhà nước cho khoa học cơ bản, đồng thời huy động thêm nguồn lực xã hội và tạo nền tảng cho nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo

Tại Hội thảo, đại diện các Bộ, ngành, cơ sở nghiên cứu và tổ chức khoa học đã trình bày kết quả triển khai Chương trình 562, đồng thời làm rõ những khó khăn, vướng mắc và đề xuất định hướng cho giai đoạn tiếp theo.

Bộ Giáo dục và Đào tạo ghi nhận 109 nhiệm vụ cấp Bộ đã góp phần đào tạo 114 thạc sĩ, 86 nghiên cứu sinh và tạo hơn 250 công bố quốc tế Q1, Q2; Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam triển khai 54 nhiệm vụ, đầu tư 10 phòng thí nghiệm và tổ chức 7 chuyến khảo sát biển; trong khi Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia tiếp nhận 4.802 hồ sơ và ký hợp đồng tài trợ 1.976 nhiệm vụ trong giai đoạn 2017–2025.

Bên cạnh kết quả đạt được, các đại biểu đề nghị tiếp tục tháo gỡ khó khăn về nguồn lực, hạ tầng và cơ chế tài chính; tăng đầu tư dài hạn cho các nhóm nghiên cứu mạnh, đồng thời phân định rõ nghiên cứu cơ bản nền tảng với nghiên cứu cơ bản định hướng chiến lược, tạo cơ chế nối tiếp để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến phát triển công nghệ và ứng dụng.

Tại phần thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về những yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tiếp theo, trong đó nhấn mạnh việc đổi mới phương thức tổ chức, quản lý nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp với đặc thù của nghiên cứu cơ bản. 

Bộ KH&CN đang tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện hoạt động nghiên cứu cơ bản, xây dựng định hướng ưu tiên giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035 và Chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045. Các ý kiến tại Hội thảo sẽ là cơ sở để hoàn thiện chính sách, hướng tới đầu tư dài hạn, có trọng tâm, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và nâng cao năng lực khoa học quốc gia.