Sáng 4/3, tại Hà Nội, Hội đồng Tư vấn quốc gia – Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tổ chức hội nghị góp ý dự thảo Nghị định quy định về Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED). Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến với sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.
Trình bày dự thảo, PGS.TS. Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ NAFOSTED cho biết, Nghị định mới được xây dựng nhằm hoàn thiện địa vị pháp lý, cơ chế tổ chức và hoạt động của Quỹ theo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, đồng thời tạo nền tảng thể chế đủ mạnh để Quỹ thực sự trở thành thiết chế tài trợ cạnh tranh, chuyên nghiệp, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
PGS.TS. Đào Ngọc Chiến trình bày dự thảo Nghị định
Dự thảo được thiết kế trên ba trụ cột: tài trợ và đặt hàng nhiệm vụ khoa học – công nghệ; nâng cao năng lực khoa học quốc gia; thúc đẩy hội nhập quốc tế. Nhiều cơ chế mới được đề xuất như mở rộng tài trợ sang công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, bán dẫn, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo; đầu tư dài hạn 5–10 năm cho nghiên cứu cơ bản xuất sắc; thúc đẩy liên kết “Ba nhà”; bảo đảm nguồn vốn ổn định tối thiểu 3.000 tỷ đồng/năm; khoán chi đến sản phẩm cuối cùng và xây dựng cơ chế xử lý rủi ro theo hướng bảo vệ nhà khoa học.
Nhiều góp ý nhằm nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả tài trợ
Tại hội nghị, các ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế quản trị và nâng cao vai trò chiến lược của Quỹ.
Một số chuyên gia đề xuất cần định vị Quỹ không chỉ là cơ quan tài trợ mà còn là “kiến trúc sư trưởng” trong thiết kế các chương trình nghiên cứu lớn, có tầm nhìn dài hạn phục vụ phát triển đất nước. Theo đó, Hội đồng khoa học cần được trao vai trò cao hơn, không chỉ đánh giá hồ sơ mà còn tham gia xây dựng định hướng lĩnh vực ưu tiên và chương trình tài trợ trọng điểm.
Nhiều ý kiến đề nghị thành lập Hội đồng Quản trị Quỹ để tăng tính độc lập, chuyên nghiệp và trách nhiệm giải trình; tinh gọn bộ máy điều hành; tổ chức linh hoạt các hội đồng chuyên ngành; tăng cường sự tham gia của chuyên gia quốc tế trong xét duyệt và đánh giá nhiệm vụ.
Về cơ chế tài trợ, các đại biểu cho rằng cần chuyển mạnh từ hỗ trợ đề tài nhỏ lẻ sang đầu tư cho cụm, nhóm nghiên cứu mạnh và các chương trình quy mô lớn, có khả năng tạo ra đột phá. Đồng thời, xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá (KPI) gắn với kết quả đầu ra, công bố quốc tế, bằng sáng chế, sản phẩm ứng dụng và tác động thực tiễn.
Một nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là thu hút và phát triển nhân lực khoa học chất lượng cao. Bên cạnh việc tăng ngân sách, cần có cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và các nhà khoa học quốc tế tham gia các chương trình của Quỹ; đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ nhà khoa học khi thực hiện các nhiệm vụ dài hạn, có độ rủi ro cao.
Các đại biểu cũng đề xuất minh bạch hóa toàn bộ quy trình xét duyệt, nghiệm thu, giải ngân; công khai ý kiến phản biện và kết quả bỏ phiếu; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khâu sơ tuyển đề tài nhằm nâng cao hiệu quả và giảm tải hành chính.
Hướng tới thiết chế trung tâm của hệ sinh thái khoa học – công nghệ
Tiếp thu các ý kiến, Giám đốc Quỹ NAFOSTED khẳng định sẽ rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng nâng cao tính đột phá, đồng bộ và khả thi; tăng cường phân tầng công nghệ, phối hợp hiệu quả với các quỹ và chương trình khác trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đặc biệt ở giai đoạn thương mại hóa.
Việc xây dựng Nghị định lần này không chỉ là hoàn thiện một văn bản quy phạm pháp luật, mà còn là bước quan trọng trong việc định hình vai trò chiến lược của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia – một thiết chế tài trợ cạnh tranh, minh bạch, chuyên nghiệp, đủ năng lực dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Toàn cảnh Hội nghị