Chiều ngày 23/12/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức phiên họp Hội đồng đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện nhiệm vụ KH&CN theo Nghị định thư “Nghiên cứu cải tiến giống lúa về vi chất dinh dưỡng bằng công nghệ sinh học” – mã số NĐT/CN/21/24.
Hội đồng đánh giá, nghiệm thu nhiệm vụ KH&CN theo Nghị định thư “Nghiên cứu cải tiến giống lúa về vi chất dinh dưỡng bằng công nghệ sinh học” – mã số NĐT/CN/21/24
Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ gồm có 09 thành viên do GS.TS. Nguyễn Huy Hoàng, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam làm Chủ tịch Hội đồng và GS.TS. Trần Đình Long, Hội Giống cây trồng Việt Nam làm Phó chủ tịch Hội đồng.
Nhiệm vụ “Nghiên cứu cải tiến giống lúa về vi chất dinh dưỡng bằng công nghệ sinh học” được thực hiện từ ngày 02 tháng 07 năm 2021 trên cơ sở Quyết định số 959/QĐ- BKHCN ngày 26/04/2021 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt tổ chức chủ trì, cá nhân chủ nhiệm, kinh phí, thời gian thực hiện nhiệm vụ KH&CN theo Nghị định thư. Theo đó, nhiệm vụ được thực hiện dưới sự chủ trì của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, do TS. Lê Quỳnh Mai là chủ nhiệm nhiệm vụ với mục tiêu chính là: Cải tiến được hàm lượng vi chất dinh dưỡng (tăng hàm lượng Fe/Zn) và giảm hàm lượng Cd bằng công nghệ chỉnh sửa hệ gen, nhằm nâng cao giá trị của lúa gạo. Nhiệm vụ đã áp dụng công nghệ CRISPR/Cas9 với các ưu điểm chính là can thiệp chính xác tới vị trí mong muốn trên hệ gene, độ đặc hiệu cao và hạn chế lượng DNA ngoại lai tồn tại trong các dòng chỉnh sửa.
Thành viên Hội đồng nhận xét nhiệm vụ
Sau 48 tháng triển khai, nhiệm vụ đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận:
– Thiết kế được 04 cấu trúc CRISPR/Cas9 mang yếu tố chỉnh sửa hệ gen liên quan đến tăng khả năng tích lũy vi chất dinh dưỡng (Fe/Zn) và giảm hấp thu các kim loại nặng (Cd) phù hợp để chỉnh sửa hệ gen với giống lúa mục tiêu được chọn là TBR225. Trong đó c, các cấu trúc chỉnh sửa với các gen đích OsNRAMP2, OsNRAMP5 đã được thiết kế với mục tiêu gây đột biến gen; Cấu trúc sử dụng hệ thống sửa chữa tương đồng của CRISPR để tăng cường biểu hiện gen OsNRAMP7 và Cấu trúc sử dụng hoạt tính bám mà không sử dụng hoạt tính cắt của Cas9 với gen đích OsYSL2
– Thiết lập được Quy trình chỉnh sửa hệ gen liên quan đến vi chất dinh dưỡng ở lúa trên cơ sở nghiên cứu quy trình chỉnh sửa gen OsNRAMP5 ở giống lúa TBR225. Quy trình đạt hiệu suất tái sinh 16,51% (tính trên tổng số mô sẹo), hiệu suất chuyển gen 38,46% (tính trên tổng số cây tái sinh) và hiệu suất chỉnh sửa gen đích 30% (tính trên tổng số cây mang gen chuyển).
– Thu được 03 dòng lúa đột biến gen OsNRAMP5 có hàm lượng Cd giảm và 01 dòng lúa tăng cường biểu hiện gen OsNRAMP7 có hàm lượng Fe, Zn tăng và hàm lượng Cd giảm.
Các mẫu hạt của các dòng lúa chỉnh sửa gen – sản phẩm của đề tài
Trong quá trình thực hiện, Nhiệm vụ đã công bố 04 bài báo trên tạp chí quốc tế thuộc danh mục Scopus, 03bài báo trên tạp chí khoa học trong nước và 01 bài toàn văn trên Kỷ yếu hội nghị Công nghệ sinh học toàn quốc; đồng thời đào tạo thành công 03 thạc sĩ. Với vai trò là một nhiệm vụ theo nghị định thư, nhiệm vụ đã thúc đẩy tăng cường hợp tác quốc tế, đặc biệt với đối tác là Trường Đại học Nông nghiệp Nam Kinh, Giang Tô, Trung Quốc. Phía đối tác đã hỗ trợ vật liệu và phổ biến kỹ thuật để nhóm nghiên cứu bước đầu triển khai chỉnh sửa đa gen, một hướng nghiên cứu tiềm năng trong lĩnh vực phát triển chọn tạo giống cây trồng.
Chủ nhiệm nhiệm vụ phía Việt Nam – TS. Lê Quỳnh Mai và PGS.TS. Chen Xi, Vice-Dean of College of Life Science, Đại học Nông nghiệp Nam Kinh.
Các thành viên Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao các kết quả mà nhóm thực hiện nhiệm vụ đã đạt được, ghi nhận các sản phẩm đã đầy đủ về chủng loại, số lượng, chất lượng so với đặt hàng, sản phẩm công bố khoa học và đào tạo đều vượt yêu cầu. Trên cơ sở đó, toàn thể 9/9 thành viên hội đồng đều nhất trí nghiệm thu đề tài với mức “Đạt”. Các thành viên hội đồng cũng đã góp các ý kiến xác đáng để nhóm nghiên cứu chỉnh sửa, hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Khoa học và Công nghệ ra quyết định công nhận kết quả của nhiệm vụ./.