“Trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST), rủi ro là một phần tất yếu, Nhà nước phải kiến tạo một cơ chế chấp nhận rủi ro hợp lý để đổi mới sáng tạo được mở đường. Hơn nữa, quản trị rủi ro không chỉ là yêu cầu của Luật, mà còn là năng lực cốt lõi của một hệ thống KH&CN hiện đại. Nếu quản trị tốt rủi ro, chúng ta bảo vệ được ngân sách, bảo vệ nhà khoa học; và trên hết, mở đường cho những đột phá mà xã hội kỳ vọng”, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia (NAFOSTED) nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học “Quản lý rủi to trong tài trợ, cấp kinh phí và thực hiện nghiên cứu KH&CN” do NAFOSTED tổ chức ngày 25/11/2025. Hội thảo được xem là diễn đàn chuyên sâu nhằm tháo gỡ rào cản, hoàn thiện cơ chế, đồng thời tạo hành lang thuận lợi để hoạt động nghiên cứu phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình và sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước. Toàn cảnh Hội thảo. Dám thử nghiệm – Chấp nhận rủi ro – Kiến tạo đổi mới Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED cho biết, năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt của hệ thống KH,CN&ĐMST khi Luật KH,CN&ĐMST 2025 và Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị định hình tinh thần quản trị mới: Chuyển từ “kiểm soát rủi ro chặt chẽ” sang “quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm giải trình”. Tư duy này đưa Việt Nam tiệm cận thông lệ quốc tế của OECD, Hàn Quốc, Singapore, châu Âu và Hoa Kỳ; đồng thời hướng đến xây dựng một hệ sinh thái quản trị rủi ro khoa học – hiện đại – tích hợp số, phù hợp các nguyên lý của Luật 2025. Theo ông Đào Ngọc Chiến, nghiên cứu khoa học luôn tiềm ẩn bất định – từ thay đổi công nghệ, hạn chế về thiết bị đến những biến động khách quan trong triển khai. Nếu quản trị rủi ro yếu, hệ thống dễ rơi vào hai cực đoan: Siết chặt quá mức khiến đổi mới sáng tạo bị “chết yểu”, hoặc buông lỏng dẫn đến thất thoát, kém hiệu quả. Vì vậy, mục tiêu của Hội thảo lần này là góp phần hình thành một hệ sinh thái quản trị rủi ro KH&CN hiện đại, tích hợp số, tạo “khoảng không an toàn” để các nhà khoa học mạnh dạn theo đuổi ý tưởng táo bạo. NAFOSTED xác định quản trị rủi ro phải trở thành cấu phần cốt lõi trong mô hình vận hành. Thời gian qua, Quỹ đã xây dựng khung quản trị rủi ro tổng thể; triển khai mô hình 3 tuyến phòng vệ theo thông lệ OECD; bộ tiêu chí nhận diện – phân loại – chấm điểm rủi ro cho từng nhiệm vụ KH&CN; quy trình giám sát theo “vòng đời nhiệm vụ”; và đặc biệt, tích hợp quản trị rủi ro vào nền tảng số – Hệ thống quản lý nhiệm vụ KH&CN thời gian thực. Ông Đào Ngọc Chiến bày tỏ tin tưởng, sự chuyển đổi này sẽ giúp Quỹ: Minh bạch hơn; Dữ liệu hóa các chỉ báo rủi ro; Cảnh báo sớm và phòng ngừa tốt hơn; Tạo không gian để các nhà khoa học mạnh dạn theo đuổi ý tưởng táo bạo. Đồng thời kỳ vọng, các khuyến nghị hôm nay sẽ trở thành chất liệu quan trọng để Quỹ xây dựng Hướng dẫn quản trị rủi ro trong tài trợ KH&CN, cũng như đóng góp cho hệ thống các quỹ bộ ngành, địa phương. Từ góc nhìn rộng hơn, quản trị rủi ro đang trở thành nền tảng của một hệ thống KH&CN năng động, hiệu quả. “Nếu quản trị tốt rủi ro, chúng ta bảo vệ được ngân sách, bảo vệ nhà khoa học và mở đường cho những đột phá mà xã hội kỳ vọng”, ông Đào Ngọc Chiến khẳng định. Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED phát biểu khai mạc tại Hội thảo. Trình bày “Quy định về quản lý rủi ro trong thực hiện hoạt động KH,CN&ĐMST theo quy định của Luật KH,CN&ĐMST 2025”, bà Nguyễn Thị Ngọc Diệp, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên nhấn mạnh, quản trị rủi ro không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật, mà là triết lý quản lý mới của nền khoa học Việt Nam – nơi ĐMST được khuyến khích bằng chính sự chấp nhận rủi ro. Luật KH,CN&ĐMST 2025 và các nghị định liên quan lần đầu tiên thể chế hóa quan điểm “dám thử nghiệm – chấp nhận rủi ro – kiến tạo đổi mới”, xác lập ba loại rủi ro có thể chấp nhận: Rủi ro trong nghiên cứu, rủi ro trong thử nghiệm có kiểm soát và rủi ro trong đầu tư mạo hiểm Một điểm tiến bộ đáng chú ý là Điều 9 của Luật, quy định tổ chức, cá nhân làm khoa học được loại trừ trách nhiệm hành chính và miễn trách nhiệm dân sự khi đã tuân thủ quy trình, không gian lận và không sử dụng sai mục đích kinh phí nhưng kết quả không đạt kỳ vọng. Đây là cơ chế bảo vệ nhà khoa học – một bảo đảm pháp lý quan trọng để họ mạnh dạn theo đuổi các hướng nghiên cứu tiên phong. Nghị định 267/2025/NĐ-CP cũng xác định rõ ba nhóm rủi ro được chấp nhận và yêu cầu mỗi nhiệm vụ phải nhận diện, phân tích, dự báo và bố trí phương án quản trị rủi ro ngay từ khi xây dựng. Công tác xét tài trợ và đặt hàng nhiệm vụ KH,CN&ĐMST cũng được đưa vào khung